Inleiding
In deze folder vind je algemene informatie over een dieet bij een voedselallergie. Daarnaast krijg je informatie over een speciaal dieet. Deze folder is een aanvulling op het gesprek met je arts of diëtist.
Wat is een voedselallergie?
Bij een voedselallergie reageert het afweersysteem abnormaal op een eiwit uit de voeding. Je kunt allergisch zijn voor 1 of meerdere voedingsmiddelen. Deze voedingsmiddelen worden ook wel allergenen genoemd. Het lichaam ziet allergenen als schadelijk.
Als gevolg hiervan reageert het lichaam iedere keer als je het desbetreffende voedingsmiddel binnenkrijgt. De meest bekende allergenen in Nederland zijn: melk, ei, tarwe, pinda, noten, soja, vis en schaal- en schelpdieren (bv. garnalen).
Welke klachten horen bij een voedselallergie?
Bij een voedselallergie kun je op verschillende manieren reageren. Voorbeelden hiervan zijn:
- Huid: rode huid, (gal)bulten, jeuk of zwelling.
- Maag-darm: misselijk, buikpijn, overgeven, diarree of jeuk in de mond of keel.
- Luchtwegen: benauwd gevoel, hoesten, hoorbare ademhaling of gevoel van zwelling van de keel.
- Hart en bloedvaten: lage bloeddruk of flauw vallen.
De klachten kunnen enorm variëren. De één reageert heel mild, de ander reageert heel heftig. Een heftige reactie wordt ook wel anafylaxie genoemd.
Bij een voedselallergie ontstaan de klachten heel snel na inname van het voedingsmiddel. Meestal direct of binnen een kwartier. Soms kan het wat langer duren, maar nooit langer dan 2 uren.
Behandeling van een voedselallergie
Er is maar 1 manier om een allergische reactie te voorkomen en dat is door het voedingsmiddel niet eten. Dit doe je door etiketten te lezen of na te vragen of het product veilig gegeten kan worden. Dit wordt zo uitgebreid besproken. Mocht er toch per ongeluk iets verkeerds zijn gegeten, dan kan de allergische reactie worden behandeld met medicijnen.
- Voor milde klachten gebruik je antihistaminica, ook wel anti-allergie medicijnen genoemd (bv. desloratadine of levocetirizine). Deze medicijnen werken na ongeveer een half uur.
- Voorbeelden van milde klachten zijn jeuk, galbulten, zwelling van de lip of ogen, misselijkheid, spugen of jeuk in de mond of keel.
- Voor ernstige klachten gebruik je een adrenalinepen (bv. Epipen, Jext). Adrenaline stopt de allergische reactie en zorgt ervoor dat de klachten verminderen. Het helpt binnen een paar minuten.
- Voorbeelden van ernstige klachten zijn benauwdheid, hoesten, hoorbare ademhaling of het gevoel flauw te vallen. Klik hier voor een uitleg over het gebruik van een adrenalinepen.
Blootstelling voorkomen
Etiketten lezen
Op een voorverpakt product vind je altijd informatie over de ingrediënten. Lees de ingrediëntenlijst. Hier zie je wat er allemaal in het product zit. Dit is wettelijk verplicht. De belangrijkste allergenen staan extra duidelijk aangegeven. Bij voorbeeld in HOOFDLETTERS, dik gedrukt of onderstreept.
De volgende allergenen staan extra duidelijk op het product: melk, ei, pinda, noten, soja, vis, schaal- en schelpdieren, mosterd, sesamzaad, lupine, selderij en glutenbevattende granen (tarwe, haver, rogge, gerst, spelt en kamut). Zoals je ziet, ontbreekt onder andere de pijnboompit in dit rijtje. Je kunt deze nog steeds terug vinden in de ingrediëntenlijst, maar dus niet in de extra duidelijke vorm. Dit is een voorbeeld van een etiket:
Naast de ingrediëntenlijst en de voedingswaarde, zie je vaak ook andere informatie op het etiket. Deze informatie gaat over mogelijke kruisbesmetting tijdens de productie. Dit wordt als volgt omschreven:
- Dit product bevat mogelijk…
- Dit product kan sporen bevatten van…
- Dit product wordt verwerkt in een fabriek waar ook… wordt verwerkt
Deze informatie is niet wettelijk verplicht. Het idee is dat de fabrikant zo’n waarschuwing alleen op het etiket zet als er ook écht kans is op kruisbesmetting. Helaas doet de fabrikant het steeds vaker om zichzelf in te dekken. Er zijn ook fabrikanten die helemaal niks over sporen vermelden.
Hoe ga je hier dan mee om?
De waarschuwing zegt dus iets over een risico van kruisbesmetting. Echter, dit risico is er eigenlijk bij elk product. De waarschuwing op etiketten is daarom ‘schijnveiligheid’. Kruisbesmetting kan ook plaatsvinden bij producten zonder deze waarschuwing.
Het vermijden van alle producten met een waarschuwing is daarom niet nodig. Dan zou het dieet veel te beperkt worden. De diëtist geeft hier verder uitleg over. Voelt een product toch niet veilig? Bijvoorbeeld om dat er een prikkeling in de mond wordt gevoeld? Laat het product dan alsnog staan.
Onverpakte voedingsmiddelen en uit eten
Lastig wordt het als producten geen etiket hebben, zoals het brood bij de bakker of eten in een restaurant. Bij deze producten is er meer kans op kruisbesmetting.
Vraag in dit soort situaties naar de ingrediënten. Vraag ook of het product ‘besmet’ kan zijn met het allergeen. Besmetting kan bijvoorbeeld ontstaan wanneer het keukengerei of de oven niet goed zijn schoongemaakt. Leg uit dat er hygiënisch moet worden gewerkt om kruisbesmetting te voorkomen.
Vakantie
Op vakantie gaan met een allergie kan uitdagend zijn. Het advies om etiketten te lezen en te overleggen als je buiten de deur eet, blijft hetzelfde als in Nederland. Dit kan echter lastig zijn vanwege een andere taal. De website food-info.net heeft een handig hulpmiddel gemaakt (zie ‘websites’ onderaan). Je vindt hier een lijst met verschillende vertalingen van termen die met voedselallergie te maken hebben.
Ook is het belangrijk om de medicijnen mee te nemen. Heb je een adrenalinepen? Dan adviseren we 2 stuks mee te nemen. Controleer voor vertrek de houdbaarheid van de medicijnen. Vraag ook een medicijnoverzicht aan bij de apotheek. In dit overzicht staan alle medicijnen die worden gebruikt, genoemd bij hun internationale namen. Bij een vliegreis kan de douane ook om dit medicijnoverzicht vragen.
Feestjes
Een (kinder)feestje is leuk, maar kan ook best spannend zijn. Er komt van alles op tafel te staan en er wordt niet altijd goed rekening gehouden met de allergie. Dit gebeurt vaak niet met opzet. Mensen zijn niet bekend met een allergie. Als het kan, overleg van te voren. Leg uit wat een allergie is en hoe je een reactie kunt voorkomen. Misschien dat er net voor een ander taartje kan worden gekozen? Is er geen mogelijkheid om vooraf te overleggen, kijk dan goed wat er op tafel staat. Vraag na wanneer er twijfel is. Blijft het onduidelijk, eet het product dan niet op. Let ook weer goed op kruisbesmetting.
De omgeving inlichten
Dit is een heel belangrijk punt. Wanneer de omgeving weet hoe ze een allergische reactie kunnen voorkomen, geeft dat een veilig en vertrouwd gevoel. Ook is het belangrijk dat men weet hoe er gehandeld moet worden bij een allergische reactie. Licht de school, het kinderdagverblijf, naaste vrienden en familie goed in. Leer ze etiketten lezen en leg ze uit welke medicijnen wanneer nodig zijn. Tip: heb je een adrenalinepen? Vraag dan via de apotheek een oefenpen aan. Zo kunnen alle betrokken ervaren hoe een adrenalinepen werkt.
Voor scholen en kinderdagverblijven is het belangrijk dat het voor iedereen duidelijk is waar de medicatie ligt. Ook horen de betrokken leid(st)ers, juffen en meesters te weten hoe ze de medicatie moeten toedienen. Iedereen mag dit doen. Het is gelukkig niet moeilijk.
Om te helpen met het maken van duidelijke afspraken, heeft het MACK een ‘voorbeeld protocol’ gemaakt.
Opgroeien met een voedselallergie
Met een voedselallergie kun je helaas niet zorgeloos eten en drinken aannemen. Je wilt voorkomen dat je een allergische reactie krijgt. Bij jonge kinderen ligt de verantwoordelijkheid op het voorkomen van een reactie bij de ouders/verzorgers. Naarmate kinderen ouder worden, kunnen zij zelf een steeds grotere rol spelen. Deze zelfstandigheid helpt een kind de allergie beter te begrijpen en accepteren. Ook vergroot zelfstandigheid het zelfvertrouwen. Hieronder lees je wat je per leeftijdscategorie kunt verwachten.
- Peuters (2-5 jaar): Peuters zijn zich ervan bewust dat ze een speciaal dieet volgen. Ze weten dat ze niet zonder overleg met hun ouders nieuwe voedingsmiddelen mogen eten, beginnen te leren welk eten ze wel en niet mogen.
- Jonge kinderen (5-8 jaar): Veel kinderen begrijpen dat ze een speciale aandoening hebben die voedselallergie wordt genoemd en dat ze een speciaal allergeenvrij dieet moeten volgen. Ze leren welke producten ze buitenshuis veilig kunnen eten en drinken.
- Oudere kinderen (8-12 jaar): Oudere kinderen kunnen zelf een goede maaltijd kiezen en hebben een basisbegrip van hun allergie en van het dieet. Ze kunnen met wat hulp op etiketten van voedingsmiddelen zien of het product het allergeen bevat.
- Jonge tieners (12-14 jaar): Tieners kunnen zelf een goede maaltijd kiezen, ze hebben een basisbegrip van hun allergie en van het dieet. Ze weten wat de risico’s kunnen zijn. Ze kunnen op etiketten van voedingsmiddelen vinden of het product het allergeen bevat.
- Oudere tieners (14-18 jaar): Ze kunnen zelf een goede maaltijd kiezen en hebben een basisbegrip van hun allergie en van het dieet. Ze weten wat de risico’s kunnen zijn en kunnen op etiketten van voedingsmiddelen vinden of het product het allergeen bevat. Ze kunnen een paar simpele maaltijden voor zichzelf klaarmaken en weten hoe ze de arts en diëtist kunnen bereiken als dit nodig is.
Websites
- www.voedingscentrum.nl - Site met algemene informatie over voeding maar ook over voedselallergie.
- www.voedselallergie.nl - Site met veel informatie over voedselallergieën. Je kunt hier handige aanvullende brochures bestellen die wat dieper op de onderwerpen ingaan. Bijvoorbeeld de vakantie- of schoolbrochure.
- www.food-info.net/allergy.htm - Site met verschillende vertalingen van termen die met voedselallergie te maken hebben. Dit kun je bijvoorbeeld gebruiken als je op vakantie gaat naar het buitenland.
- www.youtube.com - Als je hier de zoekterm ‘martini allergie’ invult, vind je verschillende filmpjes van het allergiecentrum.
