Martini offers Google® Translate as a convenience for visitors to our web site who may not have Dutch as their primary language. Google® Translate provides automated translations, which may result in incorrect or misleading translations. Martini is not responsible for any translations provided by Google® Translate or for any damages or losses arising from the use of or reliance on these translations. Viewers who rely on information through Google® Translate on our web site do so at their own risk.
Prostaatkanker is de meest voorkomende kanker bij mannen. Het wordt in Nederland per jaar bij ongeveer 13.000 mannen vastgesteld. Het is een vorm van kanker waarbij kwaadaardige cellen in de prostaat zijn ontstaan. De prostaat is een orgaan onder de blaas en om de urinebuis dat zaadvocht aanmaakt. Bij de zaadlozing komt dit zaadvocht samen met de zaadcellen naar buiten.
Een duidelijke oorzaak voor prostaatkanker is nog niet vast te stellen. Wel is bekend dat prostaatkanker vooral op oudere leeftijd voorkomt. Verder kunnen een ongezonde leefstijl (zoals overgewicht, roken), ras (bijvoorbeeld Afrikaans-Caribisch) of het voorkomen van prostaatkanker in de familie een verhoogd risico geven op het ontwikkelen van prostaatkanker.
Meestal geeft prostaatkanker geen klachten. Klachten die zouden kunnen optreden bij prostaatkanker zijn moeite met plassen, vaak plassen, pijn bij het plassen, nadruppelen, zwakke/onderbroken straal, gevoel dat blaas na plassen niet leeg is, bloed in de urine of in het sperma of pijn in de botten. Maar deze klachten betekenen lang niet altijd dat er prostaatkanker speelt. Vaker treden deze plasklachten op bij een goedaardige prostaatvergroting.
De prostaat kan worden gevoeld met een vinger via de anus. Hiermee kan iets gezegd worden over de grootte, stevigheid en vorm van de prostaat en of er knobbels/verhardingen gevoeld worden.
Prostaat Specifiek Antigeen (PSA) is een eiwit dat in de prostaat wordt gemaakt. Het kan verhoogd zijn als de prostaat vergroot is, ontstoken is of als er prostaatkanker speelt. De waarde van het PSA kan nogal wisselen per keer dat het gemeten wordt. Daarom wordt meestal pas verwezen als twee keer een verhoogde waarde is gemeten, met een tussenpauze van 3 weken.
Op de polikliniek wordt bij het eerste bezoek vaak een inwendige echo gemaakt van de prostaat. Deze staafvormige echo wordt via de anus ingebracht. Vervolgens kan de grootte van de prostaat worden bekeken en of de prostaat er afwijkend uitziet.
MRI staat voor magnetic resonance imaging. Met behulp van een sterk magnetisch veld worden beelden gemaakt van de prostaat. Hierbij wordt ook contrastvloeistof gebruikt zodat nog meer informatie beschikbaar komt over eventuele afwijkende gebieden in de prostaat. De radioloog maakt hiervan een verslag, waarin hij aangeeft of er een verdenking is op prostaatkanker.
De prostaatwijzer is een hulpmiddel om het risico in te schatten op het vinden van prostaatkanker bij prostaatbiopten en de kans dat dit een hooggradige/gevorderde prostaatkanker betreft. In de prostaatwijzer worden het PSA, het volume van de prostaat, de uitkomst van het rectaal toucher en de prostaatecho ingevoerd. Als er een MRI is gemaakt of als er recente biopten zijn, dan kunnen ook deze uitslagen worden ingevoerd. Aan de hand hiervan worden dan de risico’s berekend. Dit helpt bij het beslissen over wel of geen nader onderzoek naar prostaatkanker.
Als er een verdenking is op prostaatkanker doen we prostaatbiopten. We nemen daarbij weefsel weg uit de prostaat met een biopsienaald. Als er een afwijking is te zien op de MRI gaan we hier heel precies in prikken.
Bij een verdenking op prostaatkanker die niet alleen in de prostaat maar mogelijk ook daarbuiten in de lymfeklieren of botten zit, is nader onderzoek nodig met een scan (PSMA PET scan of botscan). Dit is bij voorbeeld het geval bij een sterk verhoogd PSA.
PSMA staat voor Prostaat Specifiek Membraam Antigeen. Dit eiwit komt voor op prostaatkankercellen. Bij een PSMA scan wordt een radioactieve stof (Gallium) gebruikt die zich hecht aan dit PSMA. Bij deze scan wordt ook een CT-scan verricht. Met behulp van röntgenstraling wordt het lichaam in beeld gebracht. Hierdoor kan goed in beeld worden gebracht waar er prostaatkanker zit in het lichaam.
Bij een botscan wordt een klein beetje radioactieve vloeistof in het bloed gespoten. Daarmee kunnen we op de scanner zien of er uitzaaiingen in uw botten zijn. Het onderzoek is niet schadelijk. De radioactieve stof wordt nadien gewoon weer uitgeplast.
Bij een lokale prostaatkanker gaat het om prostaatkanker die alleen in de prostaat zit.
Bij een lokaal gevorderde prostaatkanker gaat het om prostaatkanker die ook buiten de prostaat groeit. Dit kan een prostaatkanker zijn die (net) buiten het prostaatkapsel groeit of in de zaadblazen aanwezig is. Ook valt hieronder prostaatkanker met alleen uitzaaiingen in een paar lymfeklieren vlakbij de prostaat.
Hierbij zijn er uitgebreidere uitzaaiingen van de prostaatkanker, bijvoorbeeld in lymfeklieren buiten de bekkenregio en/of in de botten. Soms zaait prostaatkanker uit naar een inwendig orgaan. Als dit het geval is, dan zijn het meestal de longen of de lever.
Bij een aantal mannen vinden we prostaatkanker dat slechts een laag risico geeft op verdere uitbreiding. De kans dat deze tumor klachten gaat geven of dat mannen hieraan dood gaat is dan erg klein. Het standaard advies is dan ook om deze prostaatkanker niet (meteen) te behandelen. Wel gaan we deze prostaatkanker dan actief vervolgen (active surveillance). We doen dan regelmatig controles. De uroloog kan met rectaal toucher, het meten van de PSA-waarde, een MRI-scan en prostaatbiopten goed volgen hoe de tumor zich gedraagt. Vaak blijft de tumor stabiel. Als de prostaatkanker wel gaat groeien, kan de uroloog alsnog adviseren om een in opzet genezende behandeling te starten. Bijvoorbeeld een prostaatverwijdering, inwendige- of uitwendige bestraling.
Het voordeel van actief vervolgen is dat een behandeling vaak lang of helemaal kan worden uitgesteld. Hierdoor is er in die periode ook geen risico op vervelende bijwerkingen die een behandeling kan geven.
De prostaat wordt dan met een kijkoperatie in zijn geheel verwijderd. De zaadblaasjes worden hierbij ook weggehaald. Het doel is om de kanker te genezen. Dit gebeurt met behulp van de Da Vinci Robot. We noemen dit een Robot Assisted Laparoscopische radicale Prostatectomie (RALP). Deze operatie vindt plaats in het Scheper Ziekenhuis in Emmen.
De prostaat wordt hierbij van buitenaf bestraald. Bij een lokale of lokaal gevorderde prostaatkanker is dit een behandeling met als doel de kanker te genezen. Bij uitgezaaide kanker wordt in bepaalde gevallen naast hormonale therapie ook nog bestraling gegeven. Het doel is dan om de kans op verder uitzaaien of op klachten van de prostaat te verkleinen. Het bestralen gebeurt op de afdeling radiotherapie van het UMCG.
Bij inwendige bestraling wordt de prostaat van binnenuit bestraald door een stralingsbron. Dit geeft minder schade aan de omliggende weefsels. Om hiervoor in aanmerking te komen mag de prostaat niet te groot zijn en de prostaatkanker niet te agressief. Hiervoor verwijzen wij naar het Deventer Ziekenhuis.
De prostaat en ook prostaatkankercellen groeien door het mannelijk hormoon testosteron. Een hormoonbehandeling zorgt ervoor dat er geen testosteron meer wordt aangemaakt. Dit gebeurt door injecties of een operatie aan de zaadballen. Soms wordt volstaan met het blokkeren van de werking het testosteron door tabletten met testosteronblokkers.
Bij uitgezaaide prostaatkanker is het een palliatieve behandeling waarmee de ziekte kan worden teruggedrongen en klachten voorkomen of verminderd kunnen worden. Een hormoonbehandeling kan ook tijdelijk gegeven worden bij een genezende behandeling in combinatie met bestraling van de prostaat om de kans op terugkeer van de ziekte te verminderen.
Tegenwoordig behandelen we uitgezaaide prostaatkanker vaak met meerdere behandelingen tegelijkertijd. Dit betekent dat we naast de hormoonbehandeling nog een andere behandeling starten die ook in het gehele lichaam werkzaam is. Het doel hiervan is de prostaatkanker langer terug te dringen dan met hormoonbehandeling alleen mogelijk is. Dit kan chemotherapie zijn of een behandeling met één van de nieuwere hormonale middelen zoals abirateron, enzalutamide of apalutamide. Deze middelen worden ook wel androgeen receptor targeted agents (ARTA’s) genoemd. Hiervoor verwijzen wij naar de oncoloog.
In sommige gevallen is het een goede optie om niet meteen een behandeling te starten. Dit kan het geval zijn bij bijvoorbeeld een verminderde conditie van de patiënt, oudere patiënt, bijkomende ziekte of als de patiënt dit wil. Dan wordt er een afwachtend beleid gevoerd met het in de gaten houden van klachten en PSA. Dit wordt ook wel watchful waiting genoemd.
Hierbij is het doel om de behandeling zo lang mogelijk uit te stellen, totdat er symptomen (dreigen te) ontstaan van uitgezaaide prostaatkanker. Het krijgen van bijwerkingen van de behandeling wordt hiermee uitgesteld, totdat een behandeling echt nodig is. Een aantal patiënten zal overigens op die manier niet meer aan behandeling van prostaatkanker toekomen. Als toch een behandeling gestart moet worden, dan is dat hormoonbehandeling.
Wij maken deel uit van het samenwerkingsverband Prostaatcentrum Noord-Nederland (PCNN). Naast het Martini Ziekenhuis zijn hierbij aangesloten het UMC Groningen (UMCG), Treant Zorggroep (Emmen, Stadskanaal, Hoogeveen), Ommelander Ziekenhuis Groningen (OZG), Saxenburgh Medisch Centrum en het Wilhelmina Ziekenhuis Assen (WZA). In het wekelijkse multidisciplinaire overleg van het PCNN worden alle patiënten met de nieuwe diagnose prostaatkanker dan wel met achteruitgang van het bekende prostaatkanker besproken. Van alle patiënten wordt de uitkomst van de verrichte onderzoeken besproken en een behandeladvies gegeven. Bij dit overleg zijn uroloog, oncoloog, radioloog, patholoog, radiotherapeut en nucleair geneeskundige aanwezig.
Benieuwd naar de routekaart bij het Zorgpad prostaatkanker? Klik dan op onderstaande afbeelding
Versie: 00251 Prostaatkanker 2024-05