Obstipatie bij kinderen

Inleiding

Uw kind is in het ziekenhuis gezien vanwege klachten van de buik en/of ontlasting. Door de arts is vastgesteld dat er sprake is van obstipatie. In deze folder vind u meer informatie over obstipatie, de behandeling en adviezen voor thuis.

Wat is obstipatie?

We spreken van obstipatie als de ontlasting moeizaam, hard of pijnlijk is én als de ontlasting minder vaak komt. Obstipatie is de meest voorkomende maagdarmaandoening op kinderleeftijd. Geschat wordt dat 10 tot 40 procent van alle schoolgaande kinderen hiermee te maken krijgt.

Hoe ontstaat obstipatie?

Voedsel komt via de slokdarm en de maag in de darmen terecht. In de darmen wordt ontlasting gemaakt. Ontlasting bestaat uit onverteerde voedselresten, bacteriën, darmsappen en water. Door het knijpen van de darm verplaatst de ontlasting zich. Als de ontlasting aan het einde van de darm is gekomen, krijg je aandrang om te gaan poepen. Hoe vaak je aandrang krijgt verschilt per kind. Om goed te kunnen poepen zonder klachten is het belangrijk om dagelijks of om de dag te poepen.

Bij obstipatie komt de ontlasting minder vaak en daardoor ontstaat er een opstopping; filevorming. Er sluiten steeds meer nieuwe poepdeeltjes achter in de rij aan, maar vóór in de rij stroomt het niet door.

De poep is vaak hard en kleiachtig. Bij obstipatie voelen kinderen soms niet goed meer wanneer ze moeten poepen. Er moet geperst worden en het poepen doet soms pijn. Door de pijn durven sommige kinderen niet meer te poepen.

Wat zijn de oorzaken?

Bij kinderen met verstopping is er zelden sprake van een onderliggende ziekte van de darmen.

De oorzaken liggen vaak op een ander gebied, zoals:

• Ophoudgedrag: Tekenen, kleuren, lezen of buitenspelen zijn voor een kind vrijwel altijd belangrijker dan naar het toilet gaan. Daarnaast mogen kinderen op veel scholen niet naar het toilet tijdens de les. Kinderen komen dan vaak in een vicieuze cirkel terecht. Ze hebben - om verschillende redenen - ophoudgedrag ontwikkeld. De ontlasting wordt hard, kinderen moeten meestal hard persen en kunnen hier pijn bij hebben. Dat zorgt er weer voor dat ze liever hun ontlasting ophouden. Daarbij krijgen zij later de aandrangprikkel, doordat de darmen ‘gewend’ zijn aan ‘vol’ zitten. Deze kinderen voelen dus vaak niet meer dat ze naar het toilet moeten, waardoor zij soms ongewild wat poep in hun broek doen.
• Emoties: Sterke emoties bij kinderen, bijvoorbeeld de geboorte van een broertje of zusje, actief verzet bij zindelijkheidstraining, geplaagd worden, moeilijk meekomen op school of spanningen thuis, kunnen langdurig ophoudgedrag en dus obstipatie veroorzaken.
• Pijn: Het kwijtraken van hardere ontlasting kan pijn doen. Er kunnen kleine scheurtjes in de anus komen, wat pijnlijk is en waardoor de ontlasting nog meer opgehouden wordt.
• Vezelarme voeding: Langdurig vezelarme voeding en weinig drinken dragen bij aan obstipatie. Informatie hierover vindt u verderop in de folder bij ‘voedingsadviezen’ en bij het Voedingscentrum.
• Lichaamsbeweging: Onvoldoende lichaamsbeweging kan bijdragen aan obstipatie. Het ministerie van Volksgezondheid adviseert voor kinderen en jongeren tenminste 60 minuten matig-intensieve beweging per dag.

Wat zijn de klachten?

De klachten kunnen variëren. Buikpijn is een veel voorkomende klacht. Soms kan uw kind een vieze onderbroek hebben, omdat ontlasting vanuit de darm ongemerkt langs de harde ontlasting weglekt. Dit wordt soiling genoemd. Soms komt er meer ontlasting, dan wordt dit broekpoepen of encopresis genoemd. Soms wil de (hardere) poep niet komen, maar komt er wel dunne poep die langs de harde poep kan, we noemen dit overloopdiarree.

Bij veel kinderen kan obstipatie ook een duidelijk effect hebben op de gemoedstoestand. Het is erg belangrijk om obstipatie goed te behandelen.

Wat is de behandeling?

Vezel- en vochtinname

Voor ieder kind, met of zonder obstipatie, is het van belang dat de voeding voldoende vezels bevat en dat hij of zij voldoende vocht drinkt. De geadviseerde hoeveelheid vocht verschilt per leeftijd:

• Peuter t/m 6 jaar: minimaal 1 liter = 5 bekers van 200 ml
• Vanaf 7 jaar: minimaal 1,5 liter = 7-8 bekers van 200 ml

Producten als fruit en zuivel (b.v. yoghurt) bevatten veel vocht en kunnen dus meegeteld worden als vochtinname.

Hieronder voorbeelden van voeding waar veel en weinig vezels inzitten:

Beweging

Voldoende lichaamsbeweging is van belang bij de behandeling van obstipatie. Bewegen bevordert de darmbewegingen en kan daarmee het poepen makkelijker maken.

Toilettraining en toilethouding

Hoe gek het ook klinkt, goed poepen kun je leren. We weten dat toilettraining helpt als een kind last heeft van obstipatie. Omdat het kind niet goed of laat voelt dat hij of zij moet poepen, is het belangrijk om op vaste momenten te gaan poepen. Na een maaltijd worden je darmen actief en krijg je vaak een natuurlijke aandrang tot poepen. Bij toilettraining ga je na iedere maaltijd 5 minuten op de wc zitten. Het is de bedoeling dat uw kind rustig 5 minuten blijft zitten en een aantal keren zachtjes perst. Als het gelukt is om te poepen mag uw kind eerder van het toilet af. Een wekker kan helpen om de tijd in de gaten te houden.

Het is belangrijk dat uw kind goed op de wc zit. Gebruik hiervoor eventueel een voetenkrukje en een toiletbrilverkleiner. Door op de juiste manier te zitten ontspannen je buik, billen en bekkenbodemspieren en kun je de darm goed leegmaken.

Medicatie

Bepaalde medicijnen, laxeermiddelen genoemd, hebben als doel de ontlasting zachter te maken en vaker te laten komen. Er zijn verschillende soorten laxeermiddelen: vloeibare -, poeder- of tabletvorm.

De meest gebruikte laxeermiddelen zijn ‘kunstvezels’ die het lichaam niet opneemt, maar die wel vocht vasthouden en daarmee de ontlasting zacht houden. Ook stimuleren ze zo het knijpen van de darm. De darmen worden dus actief. Het is belangrijk om de instructies van de arts voor het gebruik van deze medicijnen goed op te volgen. Te vroeg zelf de medicijnen stoppen kan er voor zorgen dat de obstipatie terug komt. Soms is het nodig om deze medicijnen weken, maanden of zelfs langer te gebruiken.

In een enkel geval heeft een kind een klysma nodig. Een klysma zorgt ervoor dat de darmen van uw kind leeg raken en schoon zijn. De kinderverpleegkundige brengt via een plastic slangetje laxeermiddel via de anus in de dikke darm.

Het doel is om dagelijks of om de dag zachte ontlasting te hebben waarbij het poepen niet pijnlijk is. Het onderstaande plaatje kan hierbij helpen. Het streven is om de poep eruit te laten zien als type 3 of 4.

Meer informatie?

Maag Lever Darm stichting – Verstopping bij kinderen op www.mlds.nl.

Voedingscentrum – Schijf van Vijf op www.voedingscentrum.nl.

Rijksoverheid – Sporten en bewegen voor kinderen op www.rijksoverheid.nl. 

Versie: 00526 Obstipatie bij kinderen 2025-11