Hersenen

Inleiding

De hersenen zijn het zenuwcentrum van waaruit het functioneren van ons lichaam wordt geregeld. Vanuit de hersenen worden bewegingen aangestuurd, waardoor wij onder meer kunnen lopen en schrijven. De hersenen stellen ons eveneens in staat om signalen uit onze omgeving waar te nemen, zodat wij kunnen zien, horen, ruiken en warmte en kou kunnen voelen.

Dankzij het feit dat wij hersenen hebben, kunnen wij denken, spreken en beschikken we over een geheugen. Maar ook onze emoties, eetlust en seksuele functies hebben te maken met het functioneren van de hersenen. De hersenen vormen samen met het ruggenmerg het centrale zenuwstelsel. Daarnaast kennen we het perifere (= buiten het centrale deel gelegen) zenuwstelsel. Dit omvat al het andere zenuwweefsel in het lichaam.

De hersenen worden beschermd door de schedel, die uit bot bestaat. De hersenen zijn omgeven door 3 hersenvliezen. Om de hersenen bevindt zich een kleurloos vocht ­(liquor). Ook in de hersenen zijn enkele ruimtes gevuld met liquor. Om goed te kunnen functioneren, worden de hersenen rijk voorzien van bloed.

Verschillende hersenen

Binnen de hersenen onderscheidt men de grote hersenen, de tussenhersenen, de kleine hersenen en de hersenstam (zie afbeelding hieronder).

a. Grote hersenen

b. Tussenhersenen

c. Kleine hersenen

d. Hersenstam

• De grote hersenen zijn in 2 helften verdeeld. De rechterhelft van de hersenen bestuurt de linkerkant van het lichaam; de linkerhelft de rechterkant van het lichaam. Bij de meeste mensen is in de linkerhelft het gebied gelegen van waaruit het taalbegrip en de spraak worden geregeld.
• De tussenhersenen zijn een soort schakelstation tussen de grote hersenen en andere delen van het zenuwstelsel. Ook bevinden zich in de tussenhersenen gebieden die belangrijk zijn voor de regeling van de hormoonhuishouding in het lichaam.
• De kleine hersenen zorgen voor de precieze sturing en voor de coördinatie van onze houding en bewegingen.
• De hersenstam regelt de levensfuncties, ook wel vitale functies genoemd. De hersenstam bevat de gebieden die bewustzijn, ademhaling, bloeddruk en lichaamstemperatuur regelen. Ook zijn er in de hersenstam centra die zorgen voor automatische reacties (reflexen), bijvoorbeeld het verkleinen van de pupillen als er licht in onze ogen valt en hoesten of braken bij prikkeling in de keel. 

Zenuwcellen

Net als elk ander orgaan zijn de hersenen opgebouwd uit cellen. Globaal kunnen we in de hersenen 2 soorten cellen onderscheiden:

• de zenuwcellen
• de omringende steuncellen

De zenuwcellen staan door talloze verbindingen met elkaar in contact en vormen zo een ingewikkeld netwerk van prikkelgeleiding. De steuncellen (glia) beschermen en voeden de zenuwcellen. Overal in het lichaam bevinden zich uitlopers van zenuwcellen. Deze uitlopers brengen signalen (prikkels) van en naar de hersenen en het ruggenmerg over.

Het aantal zenuwcellen bij de mens wordt geschat op duizend miljard die niet allemaal worden gebruikt. Als wij er daarvan een aantal missen, hoeft dit geen gevolgen te hebben voor het dagelijks functioneren. 

Samenwerking binnen de hersenen

In de hersenen vormen zenuwcellen groepen met elk een speciale functie. De verschillende functies hebben een eigen plek (kerngebied of centrum) in de hersenen. Zo bevindt het centrum voor het zien zich achter in de hersenen en het centrum voor het bewegen bevindt zich voor in de hersenen. 

Een belangrijke eigenschap van de hersenen is dat de verschillende delen via zenuwcellen met elkaar in verbinding staan. Dankzij die verbindingen kunnen de hersencentra met elkaar samenwerken. Deze samenwerking maakt ingewikkelde processen mogelijk, zoals lopen en tegelijk denken en een gesprek voeren.

Hoe ingewikkelder een hersenfunctie, hoe meer samenwerking nodig is. Die ingewikkelde functies, ook wel hoge hersenfuncties genoemd, zitten dus niet op één plaats in de hersenen. Wij hebben geen speciaal centrum voor ingewikkelde functies zoals denken, geheugen, emotie, aandacht en concentratie.

Deze informatie is afkomstig van KWF kankerbestrijding, brochure ‘hersentumoren’. 

Versie: 00747 Hersenen 2026-04