Buikpijn bij kinderen

Inleiding

Uw kind is in het ziekenhuis geweest omdat hij of zij last heeft van buikpijn. Buikpijn komt vaak voor bij kinderen en kan veel klachten geven. In deze folder vindt u meer informatie over buikpijn, de mogelijke oorzaken en de behandeling van prikkelbare darmsyndroom en functionele buikpijn.

Chronische buikpijn is één van de meest voorkomende klachten op de kinderleeftijd. Chronisch betekent dat de klachten gedurende langere tijd bestaan. We spreken van chronische buikpijn wanneer een kind langer dan twee maanden buikpijn heeft. De buikpijn kan de hele tijd aanwezig zijn of in aanvallen of periodes optreden.

Chronische buikpijnklachten komen voor bij 10-15% van de schoolgaande kinderen. Bij de meerderheid van deze kinderen (90%) wordt geen onderliggende ziekte als oorzaak van deze buikpijn gevonden. Bij deze kinderen spreken we van prikkelbare darmsyndroom of functionele buikpijn.

Buikpijn kan ook plotseling (acuut) optreden. Acute buikpijn heeft vaak andere oorzaken dan chronische buikpijn. In deze folder gaan we hier niet verder op in. Wanneer we hier over buikpijn spreken bedoelen we de chronische variant.

Prikkelbare darmsyndroom en functionele buikpijn

Prikkelbare darmsyndroom

Bij het prikkelbare darm syndroom is de buik extra gevoelig voor prikkels in de buik, zoals bewegingen van de darm of lucht, voedsel en ontlasting die door de darmen heen gaan.

Zoals sommige kinderen heel gevoelig zijn voor prikkende labeltjes of ritselend geluid, komen bij prikkelbare darm syndroom de signalen uit de buik versterkt binnen. De darmen geven een pijnsignaal aan de hersenen, zonder dat er een ziekte in de buik is. Het inbraakalarm gaat af, maar er is geen inbreker. De pijn is heel vervelend, maar niet gevaarlijk.

Prikkelbare darmsyndroom wordt ook wel afgekort naar PDS of IBS, naar het Engelse Irritable Bowel Syndrome. Kinderen met PDS hebben buikpijn of ongemak, die meestal beter wordt na het poepen. Daarnaast is er vaak een wisselend ontlastingspatroon, met soms dunne, en soms harde, pijnlijke ontlasting.

Functionele buikpijn

Bij functionele buikpijn hebben kinderen chronische buikpijn, zonder dat er aanwijzingen zijn voor een onderliggende ziekte. Klachten die typisch zijn voor prikkelbare darmsyndroom ontbreken.

Wat kan nog meer chronische buikpijn veroorzaken?

Zoals besproken is er meestal is geen onderliggende ziekte als oorzaak van de buikpijn. Hieronder worden een aantal lichamelijke oorzaken genoemd die buikpijn kunnen geven.

• Obstipatie – Bij obstipatie of verstopping heeft een kind last van harde, pijnlijke ontlasting. Soms is er tussendoor sprake van diarree. Omdat ontlasting zich ophoopt in de darmen kan buikpijn ontstaan.
• Glutenintolerantie (coeliakie) – Gluten is een eiwit dat voorkomt in verschillende granen. Het zit in veel voedingsmiddelen, zoals brood. Kinderen met coeliakie kunnen gluten niet goed verdragen, omdat de darmen er overgevoelig voor zijn. In de darmen ontstaat een ontsteking, waardoor de darmen beschadigd kunnen raken. Kinderen met coeliakie hebben naast buikpijn vaak problemen met groei, dunne of vettige ontlasting en een bolle buik.
• Lactose-intolerantie – Hierbij kan melksuiker (lactose) onvoldoende worden verteerd, wat tot klachten leidt. Lactose zit in melk en melkproducten.
• Inflammatoire darmziekten (IBD) – Bij inflammatoire darmziekten is er sprake van een ontsteking van de darmen. Er zijn twee soorten, de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Beide worden ook wel Inflammatory Bowel Disease (IBD) genoemd. Kinderen met IBD hebben meestal (bloederige) diarree, buikpijn en koorts. Soms is er sprake van gewichtsverlies of bloedarmoede.
• Parasitaire- of worminfectie – Een parasitaire darminfectie wordt veroorzaakt door een parasiet. Meestal hebben kinderen buikpijn en diarree. Een infectie met wormen komt vooral voor bij jonge kinderen en kan buikpijn, misselijkheid en jeuk bij de anus veroorzaken. Soms zijn de witte wormpjes zichtbaar in de ontlasting of rond de anus.
• Blaasontsteking – Blaasontstekingen kunnen buikpijn veroorzaken. Meestal is er ook sprake van plasklachten, zoals vaak kleine beetjes plassen en pijn of een branderig gevoel bij het plassen. Soms krijgen kinderen koorts.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Uw arts zal op basis van het verhaal en het lichamelijk onderzoek een plan maken voor verder onderzoek. Het is belangrijk om eerst een lichamelijke oorzaak aan te tonen of uit te sluiten. Vaak wordt bloedonderzoek verricht. Daarnaast wordt soms de ontlasting en/of urine gecontroleerd. In een enkel geval is het nodig om een echo of foto van de buik te maken.

Uw arts zal met u bespreken of en welk verder onderzoek nodig is.

Wat is de behandeling?

Wanneer er een lichamelijke oorzaak voor de buikpijn wordt gevonden zal deze, indien mogelijk, worden behandeld.

Meestal is dit niet het geval. Er zijn dan een aantal mogelijkheden die bewezen effectief zijn om de klachten sterk te verminderen.

Hypnotherapie

In wetenschappelijk onderzoek is deze behandeling erg effectief gebleken, ook voor de langere termijn. Bij hypnotherapie wordt gebruik gemaakt van medische hypnose. Het is bekend dat lichaam en geest niet los van elkaar werken, maar elkaar beïnvloeden. Hypnose is een toestand van diepe ontspanning en sterk geconcentreerde aandacht, waardoor iemand zich losmaakt van de buitenwereld en meer opgaat in zijn innerlijke wereld. Hypnose maakt gebruik van iemands innerlijke kracht om veranderingen in het lichaam te bewerkstelligen.

Hierbij maak je ervan gebruik dat hersenen doorgestuurde prikkels uit je buik kunnen versterken of verzwakken, net als een geluidsknop op de radio. Hoeveel last je van je buik hebt, hangt dus naast de prikkels die doorgestuurd worden vooral af van hoe ze verwerkt worden: als je uitgerust bent en met leuke dingen bezig bent, bemerk je ze veel minder. Hypnotherapie zorgt ervoor dat je de controle over de signalen uit het lichaam vergroot.

In het Martini ziekenhuis wordt hypnotherapie gegeven via de afdeling kinderpsychologie, waar  eerst een algemeen intakegesprek plaats vindt.

Leefstijladviezen

Voeding

Een speciaal dieet is meestal niet nodig. Het is wel belangrijk om gevarieerd, gezond en vezelrijk te eten. Een goede richtlijn is de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum (zie onderstaande afbeelding). Als uw kind eet volgens de Schijf van Vijf krijgt hij of zij voldoende voedingsstoffen en vezels binnen. Dit is erg belangrijk voor een gezonde spijsvertering en buik.

Afbeelding 1. Schijf van Vijf – Voedingscentrum

Vochtinname

Per dag moet een kind 1-1,5 liter vocht drinken. Hoeveel precies hangt af van de leeftijd. Voldoende vochtinname is belangrijk voor de gezondheid en de stoelgang. Vermijd frisdranken en energy drankjes.

Beweging

Voldoende lichaamsbeweging is voor ieder kind van belang. Zorg dat uw kind iedere dag minstens 1 uur matig intensief beweegt. Wandelen, fietsen en rustig zwemmen vallen allemaal onder matig intensieve beweging.

Medicamenteuze behandeling

• Pepermuntolie – Kinderen met functionele buikpijn kunnen baat hebben bij een behandeling met pepermuntoliecapsules. Deze bevatten menthol, wat een spierontspannende en pijnstillende werking heeft.
• Pijnstilling – Pijnstilling wordt niet aanbevolen bij functionele buikpijn. Soms wordt bij ernstige buikpijn een proefbehandeling met paracetamol gestart.
• Laxeermiddelen – Laxeermiddelen zorgen ervoor dat de ontlasting zachter wordt en vaker komt. Bij kinderen met het prikkelbare darmsyndroom en obstipatie worden soms laxeermiddelen gegeven.

Meer informatie?

Op onderstaande websites vindt u voorlichtingsmateriaal en achtergrondinformatie voor kinderen en ouders:

• www.mlds.nl/klachten/buikpijn-buikklachten-bij-kinderen - informatie voor kinderen en ouders, inclusief “rottige buiken boekje” voor kinderen en filmpje met uitleg over functionele buikklachten.
• www.hypnosebijbuikpijn.nl - informatie over medische hypnose bij buikpijn.
• Voedingscentrum – Schijf van Vijf - www.voedingscentrum.nl.

Versie: 00519 Buikpijn bij kinderen 2025-11