Astma bij kinderen

Inleiding

Astma is een chronische ziekte van de luchtwegen. Chronisch wil zeggen: langdurig. Astma is bij de meeste kinderen een probleem dat jarenlang duurt en vaak zelfs levenslang aanwezig blijft. Gelukkig is astma wél goed te behandelen. De meeste kinderen met astma zijn, mits ze hun medicijnen goed gebruiken en adviezen goed opvolgen, (vrijwel) klachtenvrij.

Hoe ontstaat astma?

De luchtwegen zijn de buisjes waar lucht doorheen gaat onderweg naar de longen. De luchtwegen zijn aan de binnenkant bekleed met een dun laagje slijmvlies - vergelijkbaar met het slijmvlies aan de binnenkant van de wangen - en zijn aan de buitenkant omringd door spiertjes. Bij gezonde mensen is dit slijmvlies dun en rustig en zijn de spiertjes ontspannen. De lucht kan dan zonder problemen naar binnen en naar buiten stromen.

Bij mensen met astma is het slijmvlies van de luchtwegen voortdurend ontstoken ofwel geïrriteerd. Dit is te vergelijken met het slijmvlies van uw neus tijdens een verkoudheid. Bij astma is deze irritatie niet tijdelijk, maar chronisch. De mate van ontsteking varieert bij astma wel in de loop van de tijd, waardoor ook de hoeveelheid klachten kunnen verschillen van tijd tot tijd.

Bij het woord 'ontsteking' denkt u mogelijk direct aan infecties met een bacterie of virus. Een ontsteking kan ook zonder bacterie of virus optreden, maar door reactie van het lichaam op schadelijke prikkels. Door zo’n prikkeling wordt de ontstekingsreactie erger. Dan neemt de zwelling van het slijmvlies nog verder toe; er wordt meer slijm aangemaakt. Als de prikkel heftig genoeg is, gaan ook de spiertjes die om de luchtweg heen zitten samentrekken.

Welke klachten heb je?

Het gevolg hiervan is dat de luchtweg smaller wordt. De lucht kan er minder makkelijk doorheen. Hierdoor krijgt uw kind bij astma deze klachten:

• Piepen en benauwdheid (de belangrijkste klachten van astma), en
• vaak hoesten, en
• het ophoesten van slijm.

Wat zijn de oorzaken?

De oorzaak van astma is (nog) niet goed bekend. Het is zeer waarschijnlijk dat kinderen die astma krijgen, worden geboren met een aanleg om astma te ontwikkelen. Deze aanleg ‘zit’ dus vaak in de familie. Of de kinderen daadwerkelijk ook astma gáán krijgen, hangt weer af van een heleboel invloeden uit de omgeving waarvan we er een heleboel niet of onvoldoende begrijpen.

Wél weten we zeker dat de blootstelling aan sigarettenrook de kans op het ontwikkelen van astma vergroot. Kinderen die wonen in huizen waarin gerookt wordt, hebben 20% meer kans om astma te ontwikkelen dan kinderen die wonen in huizen waarin niet wordt gerookt.

Welke prikkels geven klachten?

De schadelijke prikkels die astmaklachten kunnen veroorzaken, onderscheiden we in 2 soorten: de allergische en de niet-allergische prikkels.

• Allergische prikkels (allergenen): denk vooral aan dingen die je kunt inademen, zoals stof en haren. Voorbeelden: huisstofmijt, kat, hond en pollen (stuifmeel). Allergie voor voedingsmiddelen speelt vrijwel nooit een rol.
• Niet-allergische prikkels: een verkoudheid (virusinfectie), sigarettenrook, koude of vochtige lucht, lichamelijke inspanning, wisseling van temperatuur en prikkelende geuren (baklucht, verflucht, parfum). Ook emotionele spanning kan een prikkel zijn.

 Astma-aanval

Klachten bij astma kunnen kortdurend zijn. Ze worden dan meestal uitgelokt door blootstelling aan een allergeen. Deze klachten reageren meestal goed op inhalatie van medicijnen.

Klachten bij astma duren soms helaas ook langer (meerdere dagen) en zijn heviger. Deze astma-aanval wordt door artsen een exacerbatie genoemd. Dit wordt meestal veroorzaakt door een verkoudheid (een virus). Bij een astma-aanval hebben de kinderen vaak meerdere dagen klachten. Deze klachten reageren soms minder goed op inhalatie van luchtwegverwijders. Als dat het geval is, is het verstandig uw huisarts of kinderarts te raadplegen.

Wat is de behandeling?

Astma is niet te genezen, maar wel goed te behandelen! Het doel is dat uw kind (vrijwel) klachtenvrij is. De behandeling bestaat uit:

• Behandeling met medicijnen, en
• vermijden van prikkels & gezonde leefstijl.

Bijna alle kinderen met astma gebruiken medicijnen. Medicijnen voor astma zijn er in vele soorten, maten en  toedieningsvormen, zoals pufjes, poederinhalators en (kauw)tabletten.

Er zijn 2 soorten medicijnen:

• Medicijnen voor elke dag (onderhoudsmedicijnen). Dit zijn medicijnen die voorkómen dat kinderen last van hun astma krijgen door de chronische ontsteking te dempen. Daarom worden deze medicijnen ook wel ontstekingsremmers Ze werken alléén als ze elke dag genomen worden, ook als er geen klachten zijn. Voorbeelden zijn: beclomethason (Qvar®), fluticason (Flixotide®) en budesonide (Pulmicort®).

• Medicijnen voor als er klachten zijn (aanvals-medicijnen). Dit zijn medicijnen die de luchtweg verwijden door de spiertjes rondom de luchtwegen te ontspannen. Deze medicijnen werken snel, maar zijn na 4 tot 6 uur uitgewerkt. De bekendste is Salbutamol (Ventolin®).

Soms zijn de klachten met alleen ontstekingsremmers onvoldoende onder controle. Dan kan er een combinatie-medicijn met hierin ook een langwerkende luchtwegverwijder worden voorgeschreven. Deze versterken de ontstekingsremmende werking, waardoor klachten afnemen.

Daarnaast is het van belang om prikkels te vermijden. Maatregelen om de blootstelling aan huisstofmijt te verminderen zijn:

• Beddengoed én kussens regelmatig op een temperatuur van 60 °C of hoger wassen.
• Goed ventileren.
• Zo veel mogelijk gladde en synthetische materialen in huis, liever geen tapijt.
• Regelmatig vloeren en meubels licht vochtig afnemen.

Kinderen met astma hebben méér en vaker klachten als er thuis gerookt wordt. U kunt klachten bij uw kind voorkomen door te stoppen met roken. Buiten roken is beter dan binnen roken, maar ook dan kan uw kind klachten krijgen door rookdeeltjes in uw adem, huid en kleding. Stoppen met roken is niet altijd makkelijk. Gelukkig zijn er veel hulpmiddelen beschikbaar om u daarbij te helpen. U kunt daarover contact opnemen met uw huisarts.

Wat betekent dit voor de toekomst?

Ongeveer de helft van de kinderen ouder dan 6 jaar met astma wordt klachtenvrij als ze in de puberteit zijn. Toch krijgt meer dan de helft van deze kinderen later, als ze tussen de 20 en 40 jaar oud zijn, opnieuw klachten. De aanleg om astma-klachten te ontwikkelen, blijft namelijk aanwezig.

Meer informatie?

Longfonds: www.longfonds.nl/astmakids.

Versie: 00509 Astma bij kinderen 2025-11