Anafylaxie bij kinderen

Inleiding

Anafylaxie is een ernstige allergische reactie van het lichaam die snel ontstaat en waarbij de ademhaling of de bloedsomloop betrokken zijn. Anafylaxie is bij kinderen erg zeldzaam, maar wel gevaarlijk. De verschijnselen van de ademhaling of de bloedsomloop kunnen zo ernstig zijn dat een levensbedreigende situatie ontstaat. Daarom moet bij anafylaxie altijd snel gehandeld worden en medische hulp gezocht worden.

Hoe ontstaat anafylaxie?

Allergische reacties en anafylaxie ontstaan doordat het afweersysteem van het lichaam een bepaalde prikkel als schadelijk herkent. Deze prikkel levert bij niet-allergische kinderen geen reactie op. Anafylaxie begint bijna altijd in de huid of de slijmvliezen. De kleine bloedvaatjes worden wijder en worden een beetje ‘lek’: vocht kan makkelijker vanuit de bloedbaan de huid of het onderhuidse weefsel bereiken. Daardoor wordt de huid rood en vlekkerig. Vaak ontstaan galbulten, ook wel netelroos of urticaria genoemd. Dit zijn hevig jeukende witte bultjes op een rode huid. Het lijkt net alsof uw kind in de brandnetels heeft gezeten.

Soms zwellen ook de slijmvliezen van ogen of lippen op (angio-oedeem).

Er is pas sprake van anafylaxie als ook de ademhaling of de bloedsomloop meedoen. Het kind wordt kortademig, de ademhaling maakt een piepend geluid en het kind moet zichtbaar moeite doen om adem te halen. Soms wordt het kind ook echt onwel: het wordt slap en suf en zakt weg.

Wat zijn de oorzaken?

Stofjes die een allergische reactie veroorzaken noemen we allergenen. De belangrijkste allergenen die anafylaxie bij kinderen kunnen veroorzaken zijn voeding en wespensteken. Heel soms is een allergie voor een geneesmiddel de oorzaak.

• Voedingsmiddelen. Dit is de meest voorkomende oorzaak. In de meeste gevallen wordt dit veroorzaakt door pinda, cashewnoot, hazelnoot, vis en schelpdieren. Veel minder vaak wordt het veroorzaakt door koemelk, kippenei en kiwi. De meeste kinderen die een voedselallergie voor bijvoorbeeld pinda hebben, krijgen nooit een anafylaxie. Mildere reacties, zoals huiduitslag of braken, komen veel vaker voor. Wel is het zo dat kinderen die eerder met een anafylaxie op een voedingsmiddel hebben gereageerd, een verhoogd risico hebben om nog eens een anafylaxie te krijgen.
• Wespensteken. De meeste kinderen krijgen van een wespensteek alleen een pijnlijke bult. Zo’n reactie is vervelend, maar ongevaarlijk. Het duidt ook niet op allergie voor de wespensteek. Pas als het kind verschijnselen krijgt op afstand van de steekplek (bijvoor-beeld galbulten op de huid of zwelling van de slijmvliezen) is het een allergie. Alleen als het kind óók benauwd of echt onwel wordt van de wespensteek is het een anafylaxie, en moet hulp gezocht worden. Anafylaxie voor bijensteken is nog zeldzamer dan voor wespensteken. Anafylaxie voor muggenbeten of andere insectensteken komt niet voor.
• Dit is heel zeldzaam. Huiduitslag na het gebruik van antibiotica is bijna altijd onschuldig. Het wordt vaak veroorzaakt door een virus en is geen allergische reactie. Als het kind binnen 30 minuten na het innemen van een geneesmiddel galbulten krijgt, benauwd wordt of echt onwel wordt dan kan het om anafylaxie gaan. U moet dan meteen medische hulp inschakelen.

Bij 1 op de 4 kinderen met een anafylaxie blijft de oorzaak onbekend. Bijna altijd hebben deze kinderen maar één keer in hun leven zo’n anafylaxie, en daarna nooit weer.

Hoe herken ik een anafylaxie?

Een anafylaxie herkent u doordat het kind:

• Snel reageert; bijna altijd binnen enkele seconden tot minuten na contact met het allergeen (nooit later dan 2 uur), èn
• heftig reageert; er ontstaat snel een uitgebreide huiduitslag en soms ook zwelling van ogen, lippen en mond, èn
• ademhaling of bloedsomloop meedoet; uw kind moet moeite doen om adem te halen, u hoort de ademhaling piepen, òf het kind wordt onwel en valt weg (raakt in shock door lage bloeddruk).

Een snelle en heftige allergische reactie waarbij longen en bloedsomloop niet meedoen is geen anafylaxie. Zo’n reactie is naar en hinderlijk, maar niet gevaarlijk. Alleen als uw kind kortademig of onwel wordt, kan het om een anafylaxie gaan en moet u snel hulp zoeken.

Wat is de behandeling?

Het belangrijkste wat u kunt doen om te voorkomen dat uw kind opnieuw een anafylaxie krijgt is samen met de kinderarts uitzoeken wat de oorzaak is. Vervolgens probeert u deze oorzaak te vermijden. Dat is niet altijd makkelijk.

Als uw kind toch opnieuw een anafylaxie krijgt, dan moet u twee dingen doen:

1. Het toedienen van adrenaline met een injectie (de EpiPen), én
2. Daarna onmiddellijk 112 bellen om naar het ziekenhuis te komen voor verdere behandeling.

De EpiPen is een noodmiddel, bedoeld om de tijd te overbruggen totdat uw kind op de spoedeisende hulp is. Daar is verdere behandeling nodig, onder andere met een antihistaminicum.

Gebruik EpiPen

Aan het ene uiteinde van de pen zit een zwarte schacht, waarin de naald is verborgen. Aan het andere uiteinde zit een gekleurde beschermdop met pin die voorkomt dat de naald er per ongeluk uit kan schieten.

Stap 1: Haal de gekleurde beschermdop van de EpiPen af. Nu is de EpiPen klaar voor gebruik.

Stap 2: Duw de pen stevig en loodrecht tegen het been van uw kind (leg uw duim NIET op de bovenkant). De naald schiet er automatisch uit. De naald schiet door de kleren heen.

Stap 3:  Druk de pen 10 seconden stevig tegen het been. In die tijd stroomt de adrenaline uit de pen in de spieren van het been van uw kind.

Na het prikken masseert u de prikplek gedurende een paar seconden. De EpiPen kan maar één keer gebruikt worden. Daarna is de pen leeg en moet u een nieuwe halen. U moet er voor zorgen dat uw kind de EpiPen ALTIJD bij zich draagt.

Meer informatie?

Stichting Nederlands Anafylaxis Netwerk: www.anafylaxis.nl.

Versie: 00508 Anafylaxie bij kinderen 2025-11