Aan het laden

Martini offers Google® Translate as a convenience for visitors to our web site who may not have Dutch as their primary language. Google® Translate provides automated translations, which may result in incorrect or misleading translations. Martini is not responsible for any translations provided by Google® Translate or for any damages or losses arising from the use of or reliance on these translations. Viewers who rely on information through Google® Translate on our web site do so at their own risk.

Go to Google Translate

  1. Home
  2. Folders
  3. Stervensfase
Terug naar bovenliggende pagina

Stervensfase

Folder

Algemeen

  • Neem altijd een geldig legitimatiebewijs mee (rijbewijs, paspoort of identiteitsbewijs).
  • Heeft u een zorgverzekering in het buitenland? Neem dan ook uw verzekeringspapieren mee.
  • Kunt u om dringende redenen niet komen voor de operatie of het onderzoek? Bel dan met de polikliniek of afdeling.
  • Uw persoonlijke medische gegevens en afspraken bekijken? Dat kan in ons digitale patiëntenportaal Mijn Martini. U kunt met uw DigiD inloggen via www.martiniziekenhuis.nl/mijnmartini.

Inleiding

We spreken van de stervensfase bij een verwacht overlijden binnen enkele uren tot dagen. In deze laatste levensfase vinden lichamelijke en geestelijke veranderingen plaats die wijzen op het naderend sterven. In deze folder worden een aantal veelvoorkomende veranderingen besproken. Niet alle veranderingen die genoemd worden zien we bij iedere stervende en ook niet in dezelfde mate. Ook de volgorde waarin ze verschijnen verschilt van persoon tot persoon: ieder mens en ieder sterfbed is uniek. De informatie gaat in op mogelijke vragen die u heeft en moedigt u hopelijk aan tot het stellen van nieuwe of andere vragen. Aarzel dan ok niet om de verpleegkundige, (huis)arts of een andere betrokken zorgverlener uw vragen voor te leggen.

Voeding en vocht

Bij stervende mensen is minder behoefte hebben aan eten en drinken een natuurlijk proces. Voorafgaand aan het overlijden eet en drinkt iemand steeds minder. Veel mensen houden hier ongeveer 1-2 weken voor het overlijden geheel mee op. Het honger- en dorstgevoel verdwijnt naarmate het overlijden nadert. Het continueren of starten van een infuus of sondevoeding is daarom (in de meeste gevallen) niet wenselijk, omdat dit tot vervelende problemen kan leiden zoals misselijkheid en braken, blaasproblemen, longontsteking en toename van slijmproductie.

Zichtbare veranderingen door voeding- en vochttekort zijn: gewichtsafname, ingevallen wangen, spitse neus, ogen diep in de kassen, minder plassen en droge mond en lippen. U kunt uw naaste helpen door de mond te bevochtigen.

Ademhaling

Wanneer het levenseinde nadert krijgen veel mensen een oppervlakkige en onregelmatige ademhaling. De tijd tussen iedere ademteug wordt naarmate de tijd vordert langer. Deze adempauzes worden apneus genoemd. Daarnaast kan er sprake zijn van reutelen. Dit is een luidruchtige ademhaling die wordt veroorzaakt door slijm in de luchtwegen. Het reutelen klinkt vervelend, maar de stervende heeft er vaak geen last van. Verandering van positie, met name een zijligging, kan soms helpen.

Verlaagd bewustzijn

Naarmate de stervensfase vordert zal iemand steeds minder wakker zijn en worden de perioden dat iemand wakker is steeds korter. De stervende lijkt zich steeds meer terug te trekken van de buitenwereld totdat hij niet meer bij bewustzijn komt en uiteindelijk overlijdt. Waarschijnlijk begrijpt men in dit stadium niet meer wat er in zijn omgeving gebeurt of wordt gezegd. Onderzoeken tonen aan dat het gehoor het laatste is wat uitvalt. Dit betekent niet dat iemand gesprekken tot in detail kan blijven volgen, maar dat er tot het laatst gevoeligheid is voor geluid. Zorg daarom voor rust op de kamer. Zachte, bekende stemmen kunnen een vertrouwd gevoel geven. Aanraking kan rustgevend zijn.

Het kan prettig zijn om tegen uw naaste te praten of hem/haar aan te raken. Doe vooral wat goed voelt. 

Afname van de bloedsomloop

Het lichaam probeert zo lang mogelijk te overleven. Dit betekent dat de doorbloeding van de belangrijkste organen het langst in stand wordt gehouden. Doordat het bloed zich terugtrekt naar borst- en buikholte kunnen de handen, armen, benen, voeten en de neus koud aanvoelen. Op de benen ontstaan soms paars/blauwe vlekken en het gelaat krijgt een grauwe kleur. Bij de laatste adem trekt de kleur vaak volledig uit het gelaat. Dit keert enkele uren na het overlijden terug. De hartslag wordt steeds zwakker. Soms is deze enkele uren voor het overlijden al niet meer voelbaar.

Onrust en verwardheid

Door het gedaalde bewustzijn kan er verwardheid en/of onrust ontstaan. Iemand kan zelfs hallucineren. Dit wordt een terminaal delier genoemd en kan mede uitgelokt worden door bijvoorbeeld de onderliggende aandoening, de leeftijd of door obstipatie. Aanwezigheid van naasten kan rust geven. Onder andere daarom is er de mogelijkheid om te blijven slapen. 

Afscheid nemen

Om afscheid te kunnen nemen van het leven en van elkaar is er tijd en ruimte nodig om behoeften, wensen en rituelen rondom het levenseinde te kunnen uitvoeren. Dit kan betekenen dat bijvoorbeeld een zegen of zalving wenselijk is. Wanneer uitgesproken wordt wat de wensen zijn kan hier ruimte voor worden gegeven en kan, indien nodig, meegedacht worden over het faciliteren hiervan.

Soms kunnen bepaalde zaken een stervende dusdanig bezighouden dat het iemand belemmert om het leven los te laten. Het is goed om hierop in te gaan. Hiervoor kan bijvoorbeeld een geestelijk verzorger of het palliatief team worden ingezet.

Impact van het sterven

Een stervensproces brengt zowel moeilijke als mooie momenten met zich mee: verdriet, angst, machteloosheid, boosheid, maar ook liefde, humor en hoop wisselen elkaar af. Sterven betekent het leven loslaten. Alles achterlaten wat je lief is, iedereen begrijpt dat dit moeilijk is. Vaak is een naast de aangewezen persoon om de stervende bij te staan. Dat is geen gemakkelijke taak.

Waar iemand in deze tijd houvast aan heeft kan heel verschillend zijn. Voor de één is dit zijn geloof, voor de ander een levensfilosofie. Het kunnen ook kleine momenten zijn van genieten of een gevoel van samenzijn. Praten met mensen die vertrouwd zijn, zoals familie en vrienden, geeft steun. Er kan ook professionele of vrijwillige hulpverlening ingezet worden om hierbij te ondersteunen.

Na het overlijden

Er kan rustig de tijd worden genomen om op een goede manier afscheid te nemen van de overledene. Nadien is het gebruikelijk dat naasten contact opnemen met de uitvaartverzorger. Bij verblijf in het ziekenhuis kan de verpleegkundige geïnformeerd worden over het overlijden. Helpen bij de laatste verzorging is in veel gevallen mogelijk wanneer dit wordt aangegeven.

Versie: 20180094 De stervensfase 19-10-2023 

Specialisme: Palliatieve zorg
Deel via e-mail

Deze website plaatst cookies. Dit doen we om onze site gebruiksvriendelijker te maken, onder andere door analyse van het bezoekersgedrag. Maar u blijft anoniem.