Delen via , of LinkedIn of Mail.

Behandelingen bij prostaatkanker

Actief afwachten
Wanneer prostaatkanker in een vroeg stadium wordt ontdekt en langzaam groeit, hoeft dit niet altijd behandeld te worden. Bij 30% van de mannen blijkt de tumor namelijk helemaal niet of nauwelijks te groeien en ook geen klachten te veroorzaken gedurende de rest van het leven. Als wordt besloten om u (nog) niet actief te behandelen, wordt het verloop van uw ziekte nauwkeurig gevolgd met controle onderzoeken. Dit noemen we actief volgen oftewel active surveillance.

Met behulp van regelmatig rectaal onderzoek van de prostaat, bepaling van de PSA waarde, een MRI scan en het herhalen van de prostaatbiopten krijgt de arts veel informatie over eventuele achteruitgang van de prostaatkanker. Wanneer sprake is van een stabiele situatie dan kan het actief volgen worden voortgezet. Is er echter achteruitgang van de prostaatkanker, dan zal de uroloog adviseren uw prostaatkanker te laten behandelen (opereren of bestraling). De aanpak van het actief volgen betekent dus niet altijd dat er geen behandeling zal volgen, maar dat deze zo lang als dit verantwoord is uitgesteld zal worden.

Het grote voordeel van actief volgen is dat, zolang er niet tot behandeling wordt overgegaan, er ook geen bijwerkingen van de behandeling kunnen optreden. Bovendien worden met actief volgen onnodige behandelingen voorkomen.

Prostaatverwijdering met de robot
Bij een operatie voor prostaatkanker verwijdert de uroloog de hele prostaat inclusief de zaadblaasjes. Soms worden ook de lymfeklieren die in de buurt van de prostaat liggen verwijderd. In het Martini Ziekenhuis maken we bij deze operatie gebruik van een moderne operatierobot (da Vinci robot). Deze methode heeft grote voordelen voor zowel patiënt als arts. De patiënten die met de robot geopereerd worden hebben minder bloedverlies tijdens de operatie en herstellen sneller van de operatie. De opnameduur is 2-4 dagen. Deze behandeling is in opzet genezend.

Bijwerkingen
De belangrijkste nadelige gevolgen van een prostaatverwijdering kunnen zijn:

  • Tijdelijk (en heel soms blijvend) urineverlies, met name bij drukverhogende momenten
  • Erectiestoornissen
  • Geen zaadlozing bij orgasme
  • Ophoping van lymfevocht in de buik of lymfoedeem bij het verwijderen van de lymfeklieren

Indien dergelijke bijwerkingen optreden, kunt u daar zo nodig voor worden behandeld.

Voorbereiding
Om zo goed mogelijk voorbereid te zijn op de operatie en de gevolgen nadien gaat u voor de operatie naar een bekkenfysiotherapeut en naar de groepsvoorlichting.

Het doel van bekkenfysiotherapie is u bewust te maken van uw bekkenbodemspier en de controle over de bekkenbodemspieren te verbeteren of te optimaliseren.  Tijdens het consult bij de bekkenfysiotherapeut krijgt u informatie over de gevolgen van de operatie voor het continentiemechanisme en over de bekkenbodemspieren en U krijgt bekkenbodemoefeningen.

Tijdens deze voorlichting wordt ingegaan op de opname, de eerste periode thuis en de gevolgen van de operatie. Tevens wordt er kennis gemaakt met de operateur

Uitwendige bestraling
Een mogelijke behandeling bij prostaatkanker is bestraling. Bestraling is een plaatselijke behandeling met als doel de prostaatkankercellen te vernietigen met straling, terwijl de gezonde prostaatcellen zoveel mogelijk worden gespaard.

Bij uitwendige bestraling, ook wel External Beam RadioTherapy (EBRT) genoemd, worden vanuit het bestralingstoestel röntgenstralen gericht op de prostaat. Omdat de straling van meerdere kanten komt, concentreert de hoogste stralingsdosis zich op de gewenste plek (de prostaat). Het doel van bestraling op de prostaat is genezing.

Uitwendige bestraling is niet mogelijk in het Martini Ziekenhuis. Als wordt gekozen voor uitwendige bestraling verwijst de uroloog u naar de radiotherapeut. De radiotherapeuten werken zowel voor het Martini Ziekenhuis als voor het UMCG, maar de bestraling zal plaatsvinden in het UMCG. Deze bestaat meestal uit 35 kortdurende behandelingen, waarbij u gedurende zeven weken vijf keer per week wordt bestraald. Soms wordt uitwendige bestraling gecombineerd met drie jaar hormonale behandeling.

Bijwerkingen

Bestraling beschadigt niet alleen de kankercellen, maar ook de gezonde prostaatcellen in het bestraalde gebied. Hierdoor kunnen er bijwerkingen ontstaan. 

Lichamelijke klachten die (vaak vanaf de derde behandelingsweek) kunnen optreden zijn:

  • Een branderig gevoel en/of pijn bij het plassen
  • Vaker plassen en meer (loze) aandrang voelen om te plassen
  • Ongewild urineverlies
  • Vaker naar het toilet voor de stoelgang, soms diarree met bloed en/of slijm
  • Vermoeidheid
  • Huidreactie

De meeste klachten zijn zes tot acht weken na de behandeling verdwenen.

Klachten die op langere termijn kunnen optreden zijn:

  • Een ontsteking van het laatste deel van de dikke darm (radiatie proctitis) met bloed- en slijmverlies bij de ontlasting en aandrangklachten
  • Bloed in de urine
  • Erectiestoornissen

Indien dergelijke bijwerkingen optreden, kunt u daar zo nodig voor worden behandeld.

Inwendige bestraling
Bij inwendige bestraling van prostaatkanker (brachytherapie) komt de radioactieve straling niet van buiten maar worden radioactieve zaadjes in de prostaat gebracht. Deze radioactieve zaadjes geven straling af direct in de prostaat. Een groot voordeel van deze techniek is dat minder gezond weefsel van de blaas en de darmen bestraald wordt. Hierdoor blijven de bijwerkingen beperkt. Echter niet iedereen komt in aanmerking voor brachytherapie. Brachytherapie is alleen mogelijk als de tumor in de prostaat niet te groot is. Tevens is het afhankelijk van de PSA waarde, Gleason score, het volume van de prostaat en mate waarin plasklachten aanwezig zijn of inwendige bestraling een goede behandeloptie is. Inwendige bestraling is niet mogelijk in het Martini Ziekenhuis. Als u kiest voor inwendige bestraling, dan verwijst de uroloog u naar een ziekenhuis in Deventer of Utrecht.

Bijwerkingen

Na een aantal weken kunnen bijwerkingen ontstaan die het gevolg zijn van de bestraling:

  • Een branderig gevoel en/of pijn bij het plassen
  • Vaker plassen en meer (loze) aandrang voelen om te plassen
  • Ongewild urineverlies

De meeste klachten zijn binnen zes maanden na de behandeling verdwenen.

Klachten die op langere termijn kunnen optreden zijn:

  • Bloed in de urine of in de ontlasting
  • Erectiestoornissen

Indien dergelijke bijwerkingen optreden, kunt u daar zo nodig voor worden behandeld.

Hormoonbehandeling
Hormoonbehandeling kan zowel in combinatie met uitwendige bestraling als bij uitgezaaide prostaatkanker worden ingezet. Indien er sprake is van een uitgezaaide prostaatkanker kan de hormoonbehandeling worden gecombineerd met chemotherapie. Met hormoonbehandeling alleen kan prostaatkanker niet worden genezen.

De prostaat en ook prostaatkankercellen groeien onder invloed van het mannelijk hormoon testosteron. Door de hormoonbehandeling wordt de aanmaak van het testosteron stil gelegd (met een operatie van de zaadballen of injecties) of de werking van testosteron op de prostaatkankercellen geblokkeerd (met tabletten). Hierdoor kan de groei van prostaatkanker op alle plaatsen in uw lichaam (tijdelijk) worden afgeremd.

De meest voorkomende bijwerkingen zijn:

  • Opvliegers
  • Gewichtstoename
  • Afname van lichaamsbeharing
  • Pijnlijke zwelling van de borsten
  • Minder zin hebben om te vrijen en erectiestoornissen
  • Vermoeidheid
  • Stemmingsveranderingen
  • Afname van spierkracht of gewrichtsklachten
  • Botontkalking

Chemotherapie
Chemotherapie is er op gericht de celdeling van de prostaatkankercellen tot stilstand te brengen of af te remmen. De chemotherapie wordt met een infuus toegediend en verspreid zich via het bloed door het hele lichaam. Hierdoor kunnen de prostaatkankercellen op alle plekken in het lichaam worden bereikt. Met chemotherapie kan prostaatkanker niet worden genezen.

Chemotherapie kan worden gegeven in combinatie met hormoonbehandeling wanneer de prostaatkanker bij het ontdekken van de ziekte is uitgezaaid en u in een goede conditie bent. Daarnaast kan worden gekozen voor chemotherapie wanneer de hormoonbehandeling niet meer voldoende werkt. De prostaatkankercellen zijn dan hormoonongevoelig geworden, dit noemen we ook wel castratieresistent. Voor de behandeling met chemotherapie wordt u verwezen naar een internist-oncoloog.